OpinieStembusfraude
Opinie: De meivakantie is niet ideaal om verkiezingen Gorinchem in te halen
Vanwege stembusfraude gaat de gemeente Gorinchem opnieuw naar de stembus. Maar volgens de Kieswet kan dat nu alleen maar midden in de meivakantie. Dat moet anders, vindt raadslid Niels van Santen.
Dit artikel is geschreven doorNiels van SantenGepubliceerd op 13 april 2026, 09:45BewarenDelen
Dit is een ingezonden opiniestuk. Het standpunt in dit artikel is niet per definitie ook het standpunt van Trouw.
De verkiezingen in onze gemeente Gorinchem waren, helaas, de afgelopen tijd onderwerp van landelijke aandacht. Je kon er niet omheen: de gemeente ontving verschillende signalen dat er volmachten geronseld zouden zijn waarmee op georganiseerde wijze stemmen waren uitgebracht. De burgemeester deed aangifte van stembusfraude, valsheid in geschrifte en het onder druk zetten van kiezers. Na overleg met de politie en het Openbaar Ministerie werd er een onderzoek gestart, dat nog altijd loopt.
Mis nooit meer het laatste nieuws
Krijg een melding bij belangrijk nieuws over Algemeen.
Het gaat mij nu niet om wat hier precies gebeurd is, maar om wat de gevolgen ervan zijn. Er werden na de verkiezingen experts ingevlogen om zich te buigen over deze unieke kwestie en ons als raadsleden te adviseren bij de besluitvorming over de vraag of er nieuwe verkiezingen zouden moeten komen. Hoe zouden die verlopen? Wat zouden nieuwe verkiezingen betekenen voor de opkomst, het strategisch stemgedrag of het meebewegen met de vorige uitslag?
Zweem van fraude
De experts hadden weinig antwoorden paraat. Niet zo vreemd, want deze situaties zijn zeldzaam en laten zich nu eenmaal lastig voorspellen. De beslissing om tot herstemming over te gaan, omdat er een zweem van fraude over de verkiezing hing, werd in de nacht van 30 op 31 maart door de gemeenteraad met een nipte meerderheid genomen. Nu moeten volgens de Kieswet binnen 30 dagen nieuwe verkiezingen worden gehouden.
En hierin schuilt het probleem. De verkiezingen zijn nu namelijk vastgesteld op 29 april. Een dag die valt midden in de meivakantie. Al voelt iedereen aan dat die datum voor de opkomst onwenselijk is, er is niets aan te doen. Ons systeem is zo ingericht dat uitzonderlijke situaties zich moeilijk laten toetsen. De Kieswet laat weinig flexibiliteit bij de toepassing van de regels. Ik verwonder me dat dit proces in ons land zo rigide is. Ook al is er voor Gorinchem geen oplossing meer en kan zelfs de minister ons niet van de wet ontheffen, toch hoop ik dat onze situatie ertoe leidt dat de Kieswet wordt aangepast. Een volgende keer moet die meer ruimte laten om een optimale datum voor verkiezingen vast te stellen.
Snelheid van het verkiezingsproces
Natuurlijk is de regel om binnen dertig dagen nieuwe verkiezingen te houden bedoeld om de snelheid van het verkiezingsproces te waarborgen en de periode van onzekerheid te beperken. Maar de praktijk is weerbarstiger: de onzekerheid bestaat ook als veel mensen nu vanwege de vakantie niet de gelegenheid krijgen om te stemmen. Je kunt van mensen niet verlangen dat ze nu maar niet op vakantie gaan.
Organiseer je de stemming net na de vakantietijd, dan zijn er meer inwoners thuis, worden stempassen op tijd ontvangen en gebruikt. Minder mensen hoeven een volmacht te regelen of vooraf schriftelijk aan te vragen, wat voor veel mensen al een drempel vormt. Daarmee wordt de kans op stemfraude of oneigenlijk gebruik van de stempas ook kleiner.
Bovendien ligt het proces niet stil. Het bestuur en de ambtenaren blijven aan het werk, besluiten worden genomen en dossiers lopen door. Juist daarom is het problematisch als minder mensen hun stem kunnen uitbrengen. De representativiteit van de nieuwe raad komt dan onder druk te staan en daarmee ook de democratische legitimiteit van de besluiten die zij neemt.
Uitzonderlijke situaties vragen om uitzonderlijke keuzes. Niet om de regels naar eigen inzicht aan te passen, maar om ruimte te creëren waarin de geest van de wet zwaarder kan wegen dan de letter.
De termijn van dertig dagen zou moeten kunnen worden losgelaten. De gemeenteraad moet in uitzonderlijke gevallen kunnen afwegen hoe de uitvoering van de regels de democratische bedoeling dient, zonder last en ruggespraak.
Niels van Santen is gemeenteraadslid in Gorinchem voor de VVD.